กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ฯลฯ
เป็นเจ้าพนักงานฝ่ายปกครอง ... หรือไม่

          จดหมายข่าวสมาคมนักปกครองแห่งประเทศไทยได้กล่าวถึงอำนาจหน้าที่ของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ว่าเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา และผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน สารวัตรกำนัน เป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายข่าวสมาคมนักปกครองแห่งประเทศไทย
          ก่อนอื่น ขอเสนอตัวบทกฎหมายที่เกี่ยวกับการเป็นเจ้าพนักงานให้ทราบเสียก่อน กฎหมายดังกล่าวนี้คือ พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พ.ศ.2457 มาตรา 28 ทวิ บัญญัติว่า  

ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง
มีอำนาจหน้าที่ดังต่อไปนี้
(1) ช่วยเหลือผู้ใหญ่บ้านปฏิบัติการตามอำนาจหน้าที่ของผู้ใหญ่บ้านเท่าที่ได้รับมอบหมายจาก ผู้ใหญ่บ้านให้กระทำ
(2) เสนอข้อแนะนำให้คำปรึกษาต่อผู้ใหญ่บ้านในกิจการที่ผู้ใหญ่บ้านมีอำนาจหน้าที่


ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายรักษาความสงบ มีอำนาจหน้าที่ดังต่อไปนี้
(1) ตรวจตรารักษาความสงบเรียบร้อยภายในหมู่บ้าน
(2) ถ้ารู้เห็นหรือทราบว่าเหตุการณ์อันใดเกิดขึ้น หรือจะเกิดขึ้นในหมู่บ้านเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยให้นำความแจ้งต่อผู้ใหญ่บ้าน ถ้าเหตุการณ์ตามวรรคหนึ่งเกิดในหมู่บ้านใกล้เคียงให้นำความแจ้งต่อผู้ใหญ่บ้านท้องที่นั้น และรายงานให้ผู้ใหญ่บ้านของตนทราบ
(3) ถ้ามีคนจรเข้ามาในหมู่บ้านและสงสัยว่าไม่ได้มาโดยสุจริตให้นำตัวส่งผู้ใหญ่บ้าน
(4) เมื่อมีเหตุร้ายเกิดขึ้นในหมู่บ้าน ต้องระงับเหตุปราบปรามตามจับผู้ร้ายโดยเต็มกำลัง
(5) เมื่อตรวจพบหรือตามจับได้สิ่งของใดที่มีไว้เป็นความผิดหรือได้ใช้ หรือ
มีไว้เพื่อใช้ในกระทำผิด หรือได้มาโดยการกระทำความผิดให้รีบนำส่ง
ผู้ใหญ่บ้าน
(6) เมื่อมีเหตุอันควรสงสัยว่าผู้ใดได้กระทำความผิด และกำลังจะหลบหนี
ีให้ควบคุมตัวส่งผู้ใหญ่บ้าน
(7) ปฏิบัติตามคำสั่งของผู้ใหญ่บ้านซึ่งสั่งการโดยชอบด้วยกฎหมาย


          จากบทบัญญัติของมาตรานี้ เป็นหลักการพิจารณาว่าผู้ช่วย
ผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง เป็น "พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ"
ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาหรือไม่ ตามหลัก
กฎหมาย "พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ" นั้น หมายถึง
"เจ้าพนักงาน" ซึ่งกฎหมายให้มีอำนาจหน้าที่รักษาความสงบ
เรียบร้อยของประชาชนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ
อาญามีอำนาจสืบสวนคดีอาญาและจับกุมผู้กระทำผิดทางอาญา
ได้ตามกฎหมาย

         
          พิจารณาจากตัวบทกฎหมายดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่าไม่
่ปรากฎว่ามีกฎหมายใดบัญญัติไว้ชัดแจ้งว่า ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง
มีอำนาจหน้าที่ในการรักษาความสงบเรียบร้อยของประชาชน ฉะนั้น ผู้ช่วย
ผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครองจึงไม่มีฐานะเป็น "พนักงานฝ่ายปกครองหรือ
ตำรวจ" ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา แต่ในกรณีที่
ผู้ใหญ่บ้านได้มอบหมายให้ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง รักษาความสงบ
เรียบร้อยของประชาชน หรือมอบหมายให้จับกุมผู้กระทำความผิดอาญา
ตามกฎหมาย หรือแต่งตั้งผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครองคนใดเป็นผู้รักษา
การแทนผู้ใหญ่บ้านในกรณีผู้ใหญ่บ้านไม่อยู่ในหมู่บ้าน หรือไม่อาจปฏิบัติ
หน้าที่ได้ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครองนั้นมีฐานะเป็นเจ้าพนักงานฝ่าย
ปกครองหรือตำรวจ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาใน
กิจการที่ได้รับมอบหมายหรือตลอดเวลาที่รักษาการแทน

          คำพิพากษาฎีกา ที่ 695/2474 โจทก์และผู้เสียหายช่วยกันจับ
กระบือของจำเลยกับพวกซึ่งเข้าไปกินข้าวในนาของผู้เสียหายเพื่อเรียก
ค่าเสียหายจากจำเลยกับพวก นายลู ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน เดินมา เจ้าทรัพย์
ได้แจ้งเหตุแก่นายลู นายลูบอกว่าดีแล้ว เจ้าของกระบือมาอย่าให้กระบือ
ไป จะไปบอกผู้ใหญ่บ้านให้มาตรวจดู ภายหลังเจ้าของกระบือมาเอา
กระบือไป เจ้าทรัพย์ห้ามแต่จำเลยไม่ฟัง ศาลฎีกาพิพากษาว่าคดีจะฟังว่า
กระบือเป็นทรัพย์ที่ถูกยึดหรือถูกอายัดตามกฎหมายอาญาไม่ได้ เพราะ
เจ้าของที่นำจับไว้ยังไม่ได้ส่งมอบต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ นายลู ผู้ช่วย
ผู้ใหญ่บ้านไม่ใช่ พนักงานตามกฎหมายจึงพิพากษายืนตามศาลล่างให้
ยกฟ้องโจทก์

          คำพิพากษาฎีกา ที่ 184/2498 ฆ่าผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งจะจับ
จำเลยในการกระทำผิดอาญา แต่ไม่ได้ความว่าผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านได้รับ
มอบหมายจากผู้ใหญ่บ้านให้จับ ไม่เป็นการฆ่าเจ้าพนักงานผู้กระทำตาม
หน้าที่

          จากแนวบรรทัดฐานของคำพิพากษาฎีกาสองฉบับนี้จะเห็นได้ว่า
ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครองนั้น จะเป็นเจ้าพนักงานกระทำตามหน้าที่
จะต้องได้รับมอบหมายจากผู้ใหญ่บ้าน ฉะนั้น เพื่อความรอบคอบและ
ปลอดภัยจากความผิด ผู้ใหญ่บ้านควรมอบหมายไว้เป็นลายลักษณ์
อักษรทุกครั้งที่ใช้งานผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง (ในห้วงระยะเวลา
ตามคำพิพากษาฎีกาฉบับนี้ มีตำแหน่งผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านฝ่ายปกครอง
อย่างเดียว) จึงจะเป็นพนักงานฝ่ายปกครองตามกฎหมาย

 






ที่ทำการปกครองจังหวัดแพร่
ศาลากลางจังหวัดแพร่ ชั้น 3 อาคาร 2 ถนนไชยบูรณ์ อำเภอเมือง จังหวัดแพร่
โทร : 0-5451-1037 Hotline 21731 แฟ็กซ์ : 0-5451-1037

E-mail: kobnat_boms@hotmail.com